Η Κρήτη στερεύει και η εύκολη λύση της αφαλάτωσης προβάλλεται πλέον ως μονόδρομος. Ωστόσο, πίσω από τις υποσχέσεις για άφθονο νερό, κρύβεται μια οικονομική πραγματικότητα που απειλεί να τινάξει στον αέρα τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς και να οδηγήσει σε αφανισμό τον πρωτογενή τομέα του νησιού. Η αλήθεια είναι σκληρή: Το νερό της αφαλάτωσης δεν είναι φυσικός πόρος, είναι βιομηχανικό προϊόν.
Σοκαριστική η εκτόξευση του κόστους
Η διαφορά μεταξύ του φυσικού νερού (φράγματα, πηγές) και του νερού αφαλάτωσης δεν είναι οριακή, είναι χαώδης. Μιλάμε για αύξηση στο κόστος παραγωγής του έως και 500%.
Αυτή η αύξηση θα καταλήξει απευθείας στην τσέπη του καταναλωτή. Σε μια εποχή που η ακρίβεια καλπάζει, οι πολίτες κινδυνεύουν να δουν τους λογαριασμούς να διπλασιάζονται ή να τριπλασιάζονται, καθώς το νερό θα γίνει άμεσα εξαρτημένο από τις διακυμάνσεις της χρηματιστηριακής τιμής του ρεύματος.
Αν μιλήσουμε για παράδειγμα για τις ανάγκες της Ιεράπετρας, θα χρειάζεται αφαλάτωση πάνω από 3 εκατομμύρια κυβικά, ώστε να παραμένει χαμηλή η συνολική αλατότητα του νερού στο φράγμα.
Ακόμα και με αυτό τον συντηρητικό υπολογισμό, η δυναμικότητα της μονάδας πρέπει να είναι τουλάχιστον 15.000m3/ημέρα, ώστε να καλύπτει τις ανάγκες σε περίοδο αιχμής. Αυτό σημαίνει και μια κατανάλωση περίπου 18 MW/ημέρα, και με ένα αισιόδοξο σενάριο, υπερδιπλασιασμό του κόστος για τον παραγωγό.
Το τέλος της αγροτιάς;
Αν για ένα νοικοκυριό η αύξηση είναι επώδυνη, για τον αγρότη είναι καταστροφική. Ο πρωτογενής τομέας βασίζεται στις μεγάλες ποσότητες νερού για τα θερμοκήπια, τους ελαιώνες και τις καλλιέργειες κηπευτικών.
- Το αγροτικό κόστος: Ένας παραγωγός που σήμερα πληρώνει το νερό άρδευσης σχετικά φθηνά, με την αφαλάτωση μπορεί το κόστος να εκτοξευτεί και πάνω από 10 φορές!
- Μη ανταγωνιστικά προϊόντα: Με τέτοιο κόστος άρδευσης, το κρητικό ελαιόλαδο και τα κρητικά κηπευτικά θα γίνουν είδη πολυτελείας. Κανένας αγρότης δεν θα μπορεί να ανταγωνιστεί τις διεθνείς αγορές, οδηγώντας με μαθηματική ακρίβεια στην εγκατάλειψη της γης.
Ποιοι κερδίζουν από την ακριβή λύση;
Είναι εύλογο το ερώτημα: Γιατί προωθείται μια τόσο ακριβή λύση πριν εξαντληθούν οι άλλες; Η απάντηση κρύβεται στα επιχειρηματικά οφέλη. Η αφαλάτωση δημιουργεί μια μόνιμη πελατεία για τους παρόχους ενέργειας και τις εταιρείες διαχείρησης των υποδομών.
Οι μονάδες αυτές απαιτούν συνεχή κατανάλωση ρεύματος, τακτική αντικατάσταση πανάκριβων μεμβρανών και χρήση εξειδικευμένων χημικών. Για τις μεγάλες επιχειρήσεις του κλάδου, η αφαλάτωση είναι ένα Ελντοράντο εγγυημένων εσόδων, με το ρίσκο να μετακυλίεται πλήρως στους Δήμους, τους ΤΟΕΒ και τους πολίτες, μέσω των συμβάσεων λειτουργίας.
Ο κλάδος της αφαλάτωσης, σύμφωνα με μελετητές της αγοράς, αναμένεται να ξεπεράσει τα $20 δισ. έως το 2027.
Η οικονομική ιεράρχηση
Πριν η αφαλάτωση γίνει ο κανόνας, οφείλουμε να εξαντλήσουμε τις φιλικότερες και φθηνότερες λύσεις που σήμερα «θάβονται» κάτω από την επικοινωνιακή καταιγίδα που δεν είναι προς το συμφέρον των πολλών:
- Επισκευή Δικτύων (μείωση απωλειών): Είναι εγκληματικό να αφαλατώνουμε νερό με κόστος 500% πάνω, όταν το 40% του υπάρχοντος νερού χάνεται από τρύπιους σωλήνες.
- Εμπλουτισμός υδροφορέων: Μικρά έργα συγκράτησης του νερού της βροχής έχουν σχεδόν μηδενικό λειτουργικό κόστος σε σχέση με την αφαλάτωση.
- Επαναχρησιμοποίηση λυμάτων: Το νερό των βιολογικών καθαρισμών μπορεί και πρέπει να χρησιμοποιηθεί για άρδευση, ξεκουράζοντας τους υδροφορείς.
Το Περιβαλλοντικό Τίμημα
Η θάλασσα δεν είναι ένας ανεξάντλητος και ανθεκτικός αποδέκτης.
- Η άλμη: Για κάθε λίτρο πόσιμου νερού, παράγεται περίπου άλλο τόσο (ή και περισσότερο) εξαιρετικά αλμυρό υπόλειμμα, η άλμη, η οποία συχνά επιστρέφει στη θάλασσα. Αυτό μπορεί να νεκρώσει το θαλάσσιο οικοσύστημα και τα λιβάδια Ποσειδωνίας σε ακτίνα χιλιομέτρων, βλάπτοντας και την ήδη προβληματική αλιεία.
- Η υπεράντληση: Οδηγεί σε ακόμα μεγαλύτερη αύξηση της αλατότητας, άρα και σε μεγαλύτερο κόστος αφαλάτωσης.
- Αποτύπωμα άνθρακα: Αν η ενέργεια δεν προέρχεται από ΑΠΕ, η αφαλάτωση συμβάλλει στον φαύλο κύκλο της υπερθέρμανσης του πλανήτη, η οποία με τη σειρά της προκαλεί την ξηρασία που προσπαθούμε να λύσουμε.
Ο ύποπτος ρόλος των πρόθυμων
Οταν αυτές οι λύσεις αγνοούνται επιδεικτικά και προκρίνεται ως πρώτη επιλογή η πιο ακριβή και ενεργοβόρα μέθοδος, η κριτική είναι επιβεβλημένη. Ο ρόλος όσων προωθούν με τέτοιο ζήλο την αφαλάτωση, παρακάμπτοντας τις πιο βιώσιμες και οικονομικές εναλλακτικές, καθίσταται πλέον εξαιρετικά ύποπτος. Είναι σαφές ότι η σπουδή τους δεν εξυπηρετεί το συμφέρον του καταναλωτή ή του αγρότη, αλλά τη δημιουργία μιας νέας αγοράς “γαλάζιου χρυσού”, όπου το κέρδος των λίγων θα χρηματοδοτείται από την αφαίμαξη των πολλών.
Η αφαλάτωση πρέπει να είναι η τελευταία επιλογή, μια δικλείδα ασφαλείας για περιόδους ακραίας κρίσης, και όχι η βασική πηγή ύδρευσης, πόσο μάλλον άρδευσης. Αν επιτρέψουμε να γίνει ο κανόνας, παραδίδουμε το πολυτιμότερο κοινωνικό αγαθό στα χέρια εργολάβων και παρόχων ενέργειας, και καταδικάζουμε την παραγωγή της Κρήτης σε μαρασμό. Το νερό είναι ζωή, αλλά αν γίνει πανάκριβο βιομηχανικό προϊόν, θα επιβαρύνει περισσότερο τα νοικοκυριά και θα μειώσει την ανταγωνιστικότητα των αγροτικών προϊόντων.
