Λασίθι: Ο νομός των “απαγορευτικών”

Στην ανατολική Κρήτη, το Λασίθι φαίνεται να ζει σε καθεστώς μόνιμων “απαγορευτικών”. Aπό τους οδικούς άξονες μέχρι τις πανεπιστημιακές δομές, από το Μουσικό Σχολείο, μέχρι έργα για τον αγροτικό κόσμο και την κλιματική ανθεκτικότητα. Δεν μιλάμε για μεμονωμένες καθυστερήσεις, αλλά για μοτίβο υποβάθμισης που αποτυπώνεται τόσο στην ωρίμανση μελετών όσο και στην κατανομή χρηματοδοτήσεων και προτεραιοτήτων.

Οδικοί άξονες: ΒΟΑΚ και ΝΟΑΚ ως “τοίχος” στην ανατολή

• ΒΟΑΚ: Η δημόσια συζήτηση και οι υπογραφές συμβάσεων τρέχουν στα δυτικά (π.χ. τμήμα Χανιά –Κίσσαμος), ενώ στα ανατολικά τμήματα από το Καλό Χωριό και μετά, οι μελέτες μένουν στα συρτάρια, με αιτιολόγηση χρηματοδότησης που δεν υπάρχει για περαιτέρω επεκτάσεις. Αυτό δημιουργεί ένα έργο δύο ταχυτήτων, όπου το Λασίθι μένει πίσω παρότι υπάρχουν ώριμοι φάκελοι για κομβικά τμήματα (Καλό Χωριό – Γέφυρα Φρουζή – Παχειά Αμμος).
  Οτι ο ΒΟΑΚ ξεκίνησε από τον Αγιο Νικόλαο, είναι επειδή υπήρχαν ώριμες μελέτες, που δεν υπήρχαν για το υπόλοιπο τμήμα μέχρι Χανιά. Διαφορετικά, πιθανότατα ο ΒΟΑΚ θα σταματούσε Χερσόνησο.
• Την ίδια στιγμή, ανακοινώνονται αναθέσεις μελετών ωρίμανσης έως Σητεία ως σημαντική εξέλιξη, χωρίς όμως ιδιαίτερο κόστος, ούτε σαφές, δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα δημοπράτησης και χρηματοδότησης της κατασκευής. Η εικόνα προς τα έξω είναι θετική επικοινωνιακά, όμως η ουσία παραμένει ότι η ωρίμανση δεν ισοδυναμεί με χρηματοδότηση και η Σητεία παραμένει εκτός λειτουργικού αυτοκινητόδρομου.
• ΝΟΑΚ: Για τον νότιο άξονα, η Ιεράπετρα και η Σητεία βρίσκονται εκτός σχεδιασμού, με αποτέλεσμα να ενισχύεται η αίσθηση ότι ο νότος του Λασιθίου δεν αποτελεί προτεραιότητα. Την ώρα που άλλες περιοχές οργανώνουν διεκδικήσεις και θέτουν χρονοδιαγράμματα, ο νότος του Λασιθίου εμφανίζεται απών από τον κεντρικό σχεδιασμό, γεγονός που συντηρεί ένα μοντέλο ανάπτυξης δύο ταχυτήτων.

Συμπέρασμα: Στους οδικούς άξονες, το Λασίθι υπολείπεται σε δεσμευτικές αποφάσεις και δημοπρατήσεις ώριμων μελετών. Οι εξαγγελίες για μελέτες δεν αντισταθμίζουν την απουσία εγκρίσεων χρηματοδότησης, και αυτό μεταφράζεται σε χρόνια καθυστέρηση.

Πανεπιστημιακές σχολές: από ιδρύσεις σε διαδοχικές ακυρώσεις

• Το Λασίθι είχε μια ισχνή παρουσία σε επίπεδο τριτοβάθμιων σχολών. Ομως μετά το 2019, τα ΤΕΦΑΑ και Φυσικοθεραπεία πάγωσαν και το 2023 καταργήθηκαν.
• Την ίδια στιγμή, σχολές που καταργήθηκαν από το Λασίθι, επιχειρήθηκε να ανοίξουν στο Ρέθυμνο.
• Τοπικοί φορείς και αυτοδιοίκηση, ζητούν επανεξέταση του ακαδημαϊκού χάρτη και ίδρυση τμημάτων που συνδέονται με τα συγκριτικά πλεονεκτήματα του νομού. Επισημαίνουν ότι η αποψίλωση από πανεπιστημιακές δομές τροφοδοτεί τη δημογραφική συρρίκνωση και την οικονομική υποβάθμιση.

Συμπέρασμα: Ενώ άλλοι νομοί της Κρήτης ενισχύονται με νέα προγράμματα σπουδών, στο Λασίθι οι σχολές αντί να αναβαθμίζονται μεταφέρονται ή καταργούνται, βαθαίνοντας το χάσμα ευκαιριών.

Μουσικό Σχολείο: 16,5 εκ. € – “απαγορευτικό” κόστος

Για το Μουσικό Σχολείο Λασιθίου έχει οριστεί χώρος, υπήρξαν προδιαγραφές και μελέτες. Η εκτιμώμενη δαπάνη είναι περί τα 16,5 εκατ. €. Το ποσό αυτό, ανεπίσημες εκτιμήσεις του Υπουργείου το χαρακτηρίζουν ως “απαγορευτικό”. Παρά την ωριμότητα, το κρίσιμο βήμα είναι να κλειδώσει η χρηματοδότηση κάτι που φαίνεται πως δεν θα συμβεί χωρίς κουτσούρεμα των υποδομών.

Συμπέρασμα: Πρόκειται για έργο υλοποιήσιμο με σαφές τεχνικό πλαίσιο και ρεαλιστικό κόστος. Χωρίς χρηματοδότηση και διαγωνισμό, όμως, μένει στην περιοχή των υποσχέσεων. Το Μουσικό Σχολείο, πρέπει να βρει το μόνιμο σπίτι του.

Υγεία: ένα ζήτημα ζωτικής σημασίας

Η πρόσβαση σε ποιοτικές υπηρεσίες υγείας αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα και προϋπόθεση κοινωνικής συνοχής. Στην πράξη, όμως, οι κάτοικοι αντιμετωπίζουν σοβαρές δυσκολίες. Σοβαρές ελλείψεις ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού, κενά σε βασικές ειδικότητες, πιεσμένες εφημερίες, καθώς και καθυστερήσεις στη διαγνωστική και προληπτική φροντίδα. Οι αδυναμίες αυτές επιβαρύνουν ιδιαίτερα ευάλωτες ομάδες (ηλικιωμένους, χρόνιους ασθενείς, κατοίκους απομακρυσμένων οικισμών) και οδηγούν σε αυξημένες μετακινήσεις προς μεγαλύτερα αστικά κέντρα, με οικονομικό και ψυχολογικό κόστος. Τέσσερα νοσοκομεία στο Λασίθι, και όμως δεν είναι σπάνιο οι ασθενείς να μην μπορούν να εξυπηρετηθούν και να αναγκάζονται να μετακινηθούν στο Ηράκλειο.

Συμπέρασμα: Παρά τη σοβαρότητα των προβλημάτων, οι δομές υγείας στο Λασίθι παραμένουν χωρίς ουσιαστική ενίσχυση, με αποτέλεσμα να οδηγούνται σταδιακά σε λειτουργική αποδυνάμωση και απαξίωση. Αυτή η κατάσταση, ανεξαρτήτως προθέσεων, δημιουργεί το έδαφος για σενάρια συρρίκνωσης αντί αναβάθμισης των υπηρεσιών υγείας. Ενδεικτικό της έλλειψης πολιτικής προτεραιοποίησης είναι το γεγονός ότι ο κυβερνητικός βουλευτής δεν έχει πραγματοποιήσει επίσκεψη στα νοσοκομεία του νομού ακόμα και πάνω από έξι χρόνια, παρά τις επανειλημμένες εκκλήσεις των εργαζομένων και των τοπικών κοινωνιών.

Κοινωνικές συνέπειες: αγροτική παραγωγή, κλιματική ανθεκτικότητα

Από την υγεία μέχρι την αγροτική οικονομία (νερό, έργα ταμίευσης, αρδευτικά, αντιπλημμυρικά) και την κλιματική προσαρμογή, η καθυστέρηση υποδομών μεταφράζεται σε πραγματικό κόστος για τους ανθρώπους και τις επιχειρήσεις. Η απουσία έργων για τη διαχείριση υδάτινων πόρων και την αντιμετώπιση της ξηρασίας είναι ιδιαίτερα κρίσιμη, καθώς η κλιματική κρίση επιδεινώνει τις πιέσεις στον πρωτογενή τομέα. Στο Μεραμπέλλο, όπου η αγροτική παραγωγή και ο τουρισμός συνυπάρχουν, ο κυβερνητικός σχεδιασμός για ταμιευτήρες είναι ουσιαστικά ανύπαρκτος, αφήνοντας την περιοχή εκτεθειμένη και θέτοντας σε κίνδυνο τις δυνατότητες ανάπτυξης.

Συγκρίσεις με άλλους νομούς της Κρήτης

Προχωρούν υπογραφές συμβάσεων και χρηματοδοτήσεις σε τμήματα του ΒΟΑΚ, με δημόσια προβολή και διαρκή παρουσία κυβερνητικών κλιμακίων, γεγονός που δημιουργεί ισχυρή εικόνα προόδου και πολιτικής βούλησης. Παράλληλα, καταγράφονται κινήσεις για νέες ακαδημαϊκές δομές, με προτάσεις και συζητήσεις για ίδρυση σχολών, ενισχύοντας την αίσθηση ότι οι υπόλοιποι νομοί της Κρήτης βρίσκονται στο επίκεντρο ενός ολοκληρωμένου αναπτυξιακού σχεδιασμού.
Αυτή η συνδυασμένη στρατηγική, έργα υποδομής και εκπαιδευτικές επενδύσεις, δημιουργεί ένα περιβάλλον σταθερότητας και προοπτικής, σε πλήρη αντίθεση με την εικόνα στα ανατολικά, όπου οι εξαγγελίες παραμένουν χωρίς δεσμευτικά χρονοδιαγράμματα και η απουσία πανεπιστημιακής παρουσίας βαθαίνει το χάσμα ευκαιριών.
Εκεί όπου υπάρχει συστηματική πίεση, βλέπεις αποφάσεις και χρονοδιαγράμματα. Εκεί όπου η πίεση είναι ασθενής ή κατακερματισμένη, βλέπεις παρατάσεις και “απαγορευτικά”.

Από τα “απαγορευτικά” στην ισοτιμία

Το Λασίθι ζητά ισοτιμία. Ζητά οι αποφάσεις να συνοδεύονται από χρηματοδότηση και χρονοδιαγράμματα. Ζητά πανεπιστημιακή παρουσία που ταιριάζει στον τόπο και στις δυνατότητές του. Ζητά οδικούς άξονες που ενώνουν την ανατολή με την υπόλοιπη Κρήτη. Ζητά έργα νερού και ανθεκτικότητας που κρατούν ζωντανό τον αγροτικό κόσμο.
Αυτό, όμως, δεν μπορεί να γίνει χωρίς ισχυρή και συντονισμένη πίεση από την αυτοδιοίκηση και τους τοπικούς φορείς. Οταν ο κυβερνητικός βουλευτής φαίνεται ότι αδυνατεί να ανταπεξέλθει στον ρόλο του, τότε πρέπει οι δήμοι, οι επαγγελματικοί και επιστημονικοί σύλλογοι πρέπει να συγκροτήσουν ενιαίο μέτωπο με τεκμηριωμένες προτάσεις, χρονοδιαγράμματα και δείκτες προόδου. Η ανάπτυξη δεν χαρίζεται, αλλά κατακτάται με σχέδιο, ενότητα και συνεχή παρουσία στα κέντρα αποφάσεων. Χωρίς αυτή τη δυναμική, τα “απαγορευτικά” θα διαιωνίζονται. Με αυτήν, ο νομός μπορεί να γυρίσει σελίδα και να διεκδικήσει τον ρόλο που του αξίζει στον χάρτη της Κρήτης.

Το Λασίθι δεν πάσχει από έλλειψη εξαγγελιών, αλλά από έλλειψη αλήθειας, πράξεων, θεσμικής εκπροσώπησης. Οι κάτοικοι βλέπουν την καθημερινότητά τους να δυσκολεύει σε δρόμους, υγεία, παιδεία και βασικές υποδομές, την ώρα που η επίσημη εικόνα μιλά για σχεδιασμούς και μελλοντικές ωριμάνσεις. Η αγανάκτηση δεν είναι υπερβολή, αλλά αποτέλεσμα μιας διαρκούς υποβάθμισης που παρουσιάζεται ως πρόοδος. Η ανάδειξη αυτών των ζητημάτων δεν είναι αντιπολίτευση, είναι ανάγκη για αλήθεια και υποχρέωση απέναντι σε έναν τόπο που αρνείται να καταπιεί αμάσητες υποσχέσεις και ζητά επιτέλους δεσμεύσεις, χρονοδιαγράμματα και έργα. Η φωνή του Λασιθίου δεν μπορεί πλέον να ψυθιρίζει, όταν οι ανάγκες κραυγάζουν. αξιώνει να ακουστεί, να μετρήσει και να αλλάξει την πραγματικότητα, μέχρι να αποδοθεί στον τόπο η θέση και η προοπτική που του αξίζει.