Η Δημόσια Υγεία στο Λασίθι
Η σιωπή που ακολουθεί τους ήχους των συνθημάτων από τις μεγάλες κινητοποιήσεις για την υγεία στο Λασίθι είναι ίσως το πιο ανησυχητικό στοιχείο της σημερινής πραγματικότητας. Όχι γιατί ο κόσμος κουράστηκε ή συμβιβάστηκε, αλλά γιατί η απόγνωση έχει αρχίσει να μεταβολίζεται σε μια επικίνδυνη αποδοχή του μοιραίου. Ως δημοσιογράφος που καλύπτει επί χρόνια το ρεπορτάζ στην ΑΝΑΤΟΛΗ, οφείλω να καταθέσω την ωμή αλήθεια: Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν η δημόσια υγεία στο νομό μας έχει μέλλον, αλλά αν το παρόν της επιτρέπει να ελπίζει σε ένα αύριο που δεν θα θυμίζει «υγειονομικό μεσαίωνα».
Οι γιατροί μας, οι νοσηλευτές και το διοικητικό προσωπικό των νοσοκομείων μας δεν μιλούν πια με όρους συνδικαλιστικούς. Μιλούν με όρους επιβίωσης, δικής τους και των ασθενών. Όταν οι γιατροί μιλούν για επιστροφή στο 2000, δεν κάνουν πολιτική αλλά μια δραματική διαπίστωση που θα έπρεπε να είχε ταρακουνήσει τα θεμέλια του Υπουργείου Υγείας.
Ο Άγιος Νικόλαος: Η «Ναυαρχίδα» που μπάζει νερά
Ας ξεκινήσουμε από το Γενικό Νοσοκομείο Αγίου Νικολάου (ΓΝΑΝ). Η εικόνα της «ναυαρχίδας» του νομού είναι αποκαρδιωτική. Το νοσοκομείο, που θα έπρεπε να αποτελεί το στήριγμα για όλο το Λασίθι, λειτουργεί πλέον σε καθεστώς μόνιμης «έκτακτης ανάγκης».
Οι κενές οργανικές θέσεις στους γιατρούς αγγίζουν το 40%, ενώ σε ορισμένες κρίσιμες ειδικότητες, όπως η Ακτινολογία το σύστημα κρατιέται από μια κλωστή. Δεν μπαίνω στη λογική που υιοθετούν «αντιμαχόμενες πλευρές». Περιορίζομαι στην πραγματικότητα που βιώνουμε όλοι.
Άλλωστε, τα στοιχεία που έχουμε καταγράψει στην εφημερίδα και στο anatolh.com δείχνουν μια τρομακτική εξίσωση: Λιγότεροι γιατροί καλούνται να καλύψουν περισσότερα περιστατικά, σε ένα περιβάλλον όπου η «εφημερία» έχει γίνει πλέον συνώνυμο της εξάντλησης. Το αποτέλεσμα; Το φαινόμενο του burnout (επαγγελματική εξουθένωση) οδηγεί σε έμμεσες ή άμεσες «παραιτήσεις», δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο. Όταν ένας γιατρός βλέπει ότι οι προκηρύξεις για νέες θέσεις βγαίνουν άγονες η μία μετά την άλλη, καταλαβαίνει ότι το «σύστημα» τον έχει αφήσει μόνο του. Και τότε, η έξοδος προς τον ιδιωτικό τομέα ή το εξωτερικό δεν είναι επιλογή, είναι φυγή για τη διατήρηση της ψυχικής και σωματικής υγείας. Αλλά κι αν ακόμα μείνει για πολλούς και διαφορετικούς λόγους, μπορεί να παραιτηθεί, υιοθετώντας ένα «συμβιβασμό προσωπικής επιβίωσης» όπου στην ουσία σημαίνει: «κάνε το δημόσιο υπάλληλο να πάμε παραπέρα». Κι αυτό το φαινόμενο είναι υπαρκτό.
Τέσσερα Νοσοκομεία, μηδέν ασφάλεια
Το Λασίθι έχει μια ιδιαιτερότητα που συχνά χρησιμοποιείται από την κεντρική εξουσία ως επιχείρημα για περικοπές: Την ύπαρξη τεσσάρων νοσοκομειακών μονάδων (Άγιος Νικόλαος, Ιεράπετρα, Σητεία, Νεάπολη). Όμως, η γεωγραφία του νομού δεν επιδέχεται θεωρητικές αναλύσεις επί χάρτου. Οι αποστάσεις, το οδικό δίκτυο και οι ανάγκες των τοπικών κοινωνιών επιβάλλουν την ύπαρξη αυτών των δομών.
- Στην Ιεράπετρα, ο αγώνας των κατοίκων για να κρατηθεί ζωντανό το νοσοκομείο είναι συγκλονιστικός. Η υποβάθμιση του νοσοκομείου σε ένα απλό «Κέντρο Υγείας» στρέφεται ουσιαστικά κατά της κοινωνικής συνοχής.
- Στη Σητεία, η απομόνωση κάνει την ανάγκη για ένα νοσοκομείο που λειτουργεί αναγκαία. Οι διακομιδές προς τον Άγιο Νικόλαο ή το Ηράκλειο, μέσα από το δύσκολο οδικό δίκτυο, είναι μια δύσκολη υπόθεση για τα επείγοντα περιστατικά.
- Στη Νεάπολη, το Διαλυνάκειο παλεύει να βρει τον δικό του ρόλο μέσα σε ένα σύστημα που δεν προχωρεί σε όσα υποτίθεται το προορίζουν για τη φροντίδα και την αποκατάσταση.
Η πραγματικότητα είναι ότι αντί να έχουμε ένα δίκτυο υγείας που συνεργάζεται, έχουμε τέσσερις μονάδες που ανταγωνίζονται για τα «ψίχουλα» των κονδυλίων και για τους ελάχιστους γιατρούς που δέχονται να έρθουν στο Λασίθι.
Η πολιτική των «μπαλωμάτων»
Ας μιλήσουμε με ονόματα και διευθύνσεις. Η τακτική των μετακινήσεων γιατρών από το ένα νοσοκομείο στο άλλο για να καλυφθούν τρύπες στην εφημερία είναι μια πολιτική διαχείριση που κερδίζει χρόνο. Δεν λύνεις το πρόβλημα του Αγίου Νικολάου αποδυναμώνοντας μια άλλη δομή. Το μόνο που καταφέρνεις είναι να εξαγριώνεις το προσωπικό, το οποίο αντιμετωπίζεται ως «αναλώσιμο» και «περιφερόμενος θίασος».
Το περίφημο «Νέο ΕΣΥ» που ευαγγελίζεται το Υπουργείο, στο Λασίθι μεταφράζεται προς το παρόν σε συρρίκνωση. Η λογική των «συγχωνεύσεων» και της «ορθολογικής διαχείρισης» ακούγεται ωραία στα αυτιά των τεχνοκρατών, αλλά στην πράξη σημαίνει ότι ο πολίτης του Λασιθίου θα πρέπει να διανύει 100 χιλιόμετρα για μια απλή εξέταση. Είναι αυτό πρόοδος; Είναι αυτό δημόσια υγεία;
Αλλά υπάρχει και το άλλο ερώτημα: Την έχει τώρα αυτή την εξέταση σε κάποιο από τα τρία νοσοκομεία; Τις περισσότερες φορές όχι. Γυρίζει από το ένα στο άλλο και καταλήγει στο Ηράκλειο! Άρα, αυτό που ζούμε είναι ένας φαύλος κύκλος. Κι αυτό δεν ευνοεί κανένα και κυρίως τους χρήστες υγείας.
Τα στοιχεία που σοκάρουν
Στα ρεπορτάζ μας στην ΑΝΑΤΟΛΗ, έχουμε αναδείξει στοιχεία που δεν επιδέχονται αμφισβήτηση:
Άγονες Προκηρύξεις: Το 70% των θέσεων που προκηρύχθηκαν την τελευταία διετία στο νομό δεν καλύφθηκαν. Τα κίνητρα που δίνονται (οικονομικά και διοικητικά) είναι αστεία μπροστά στο κόστος ζωής και τις συνθήκες εργασίας. Κι από την άλλη μαθαίνουμε πως υπάρχουν και κίνητρα αλλά για προσωρινή δίμηνη κάλυψη. Πείτε εσείς σ’ ένα γιατρό: «πήγαινε για δύο μήνες σε άλλη περιοχή». Μόνο για τουρισμό θα το κάνει.
Προοπτική: Ένας νέος γιατρός στο δευτεροβάθμιο Νοσοκομείο στον Άγιο Νικόλαο θα ερχόταν αν υπήρχε προοπτική να εγκατασταθεί και να λειτουργήσει με ασφάλεια στο ωράριο του με τις εφημερίες του κι όχι ως ένας επιστήμονας που δεν θα ξέρει πότε και ποιες τρύπες του προβληματικού συστήματος λειτουργίας θα κληθεί να καλύψει.
Αίσθημα ασφάλειας: Όταν ένα νοσοκομείο υπολειτουργεί, τότε το αίσθημα ασφάλειας δεν πλήττει μόνο τους ασθενείς αλλά και τους γιατρούς και τους νοσηλευτές. Πού και πώς να δουλέψουν;
Υποδομές: Ενώ μιλάμε για ψηφιακή υγεία, υπάρχουν τμήματα στα νοσοκομεία μας που λειτουργούν με εξοπλισμό περασμένων δεκαετιών, χάρη μόνο στο φιλότιμο των τεχνικών και τις δωρεές των πολιτών.
Ο ραγισμένος καθρέφτης
Κλείνοντας αυτή τη στήλη, οφείλω να είμαι ακριβοδίκαιος. Η ευθύνη δεν ανήκει μόνο στην Αθήνα. Ανήκει και σε εμάς εδώ στο Λασίθι. Πρώτα στην πολιτική και αυτοδιοικητική ηγεσία που έχει ο νομός, που αντιμετωπίζει την δημόσια υγεία μόνο ως «πολιτικό κόστος». Στους τοπικούς φορείς που συχνά αναλώνονται σε μικροπολιτικές κόντρες «για το δικό μας νοσοκομείο», χάνοντας τη μεγάλη εικόνα. Ανήκει και σε εκείνους που σιωπούν όταν βλέπουν το σύστημα να καταρρέει, αρκεί να έχουν «μια άκρη» για να κάνουν τη δουλειά τους.
Ανήκει πρωτίστως σε όσους και όσες είδαν τα καθημαγμένα νοσοκομεία ως τα μαγαζάκια τους. Είτε παίρνουν δωράκια και φακελάκια είτε όχι. Η δημόσια υγεία είναι ο καθρέφτης του πολιτισμού μας. Και αυτή τη στιγμή, ο καθρέφτης του Λασιθίου είναι ραγισμένος.
Υπάρχει μέλλον;
Επισημαίνω για πολλοστή φορά: Ο δημοσιογράφος δεν αντιπολιτεύεται, ούτε συμπολιτεύεται. Στηρίζει όποιους δουλεύουν και προσπαθούν πραγματικά να φέρουν αποτέλεσμα για τον τόπο. Οι γιατροί μας προειδοποίησαν πρόσφατα. Τα στοιχεία κραυγάζουν. Αναγνωρίζουμε τις όποιες προσπάθειες για λύσεις, αλλά είναι σταγόνες στη λίμνη. Αν δεν αλλάξουμε ρότα τώρα, αν δεν απαιτήσουμε με ενιαία φωνή –από τη Σητεία ως το Βραχάσι και από την Ιεράπετρα ως τον Άγιο Νικόλαο– τη σωτηρία των νοσοκομείων μας, τότε το μέλλον θα είναι ένα ρεπορτάζ για ένα «κλειστόν λόγω απαξίωσης», σύστημα υγείας.
Το Λασίθι δεν αντέχει άλλη υποβάθμιση. Οι άνθρωποί του τώρα είναι πολίτες δεύτερης κατηγορίας. Η ώρα της αλήθειας έφτασε και είναι αμείλικτη. Όλη η δημόσια υγεία υποφέρει. Έχει σοβαρά προβλήματα. Αλλά εδώ δεν λειτουργεί για τα βασικά. Κατανοούμε τα προβλήματα αλλά δεν πρέπει να τα ανεχόμαστε να πολλαπλασιάζονται, ως μοιραία εξέλιξη.
Το πρώτο μας πρόβλημα ως κοινωνία, είναι η απόλυτη ανοχή που δείχνουμε από τον πρώτο έως τον τελευταίο. Είμαστε τελείως υποχωρητικοί και μοιρολάτρες. Δεν καλώ κανένα σε επαναστάσεις. Ούτε έχω αυταπάτες για τα όσα συμβαίνουν χρόνια τώρα στο Λασίθι. Ωστόσο, θα περίμενα από την πλειοψηφία των προσώπων που έχουν θεσμικό ρόλο να αρθούν στο ύψος των περιστάσεων και να υιοθετήσουν δύο βασικές συμπεριφορές: Να λειτουργήσουν με ενότητα και τεκμηριωμένη διεκδίκηση. Και τα δύο απουσιάζουν σε αυτόν τον τόπο. Μόνο προσωπικές στρατηγικές και μικροσυμφέροντα που μετατρέπονται από τους πονηρούς σε λαϊκά αιτήματα: Μπορεί έτσι να υπάρξει μέλλον;
ΜΙΧΑΛΗΣ ΑΤΣΑΛΑΚΗΣ
Πηγή: Εφημερίδα ΑΝΑΤΟΛΗ
