Το τελευταίο βίαιο περιστατικό στην Κριτσά δεν είναι μια μεμονωμένη διαφορά για λίγα μέτρα γης. Είναι η κορυφή ενός παγόβουνου μιας γενικευμένης παραβατικότητας. Μια παθογένεια που έχει προ πολλού ξεπεράσει το ιδιοκτησιακό σκέλος και έχει μεταλλαχθεί σε μια επικίνδυνη κουλτούρα επιβολής, όπου ο τσαμπουκάς, η αυθαιρεσία και η κατσούνα, επιχειρούν να αντικαταστήσουν τη θεσμική τάξη.
Ο καθημερινός εκφοβισμός και η σιωπή
Οταν η παραβατικότητα γίνεται τρόπος ζωής, το πρόβλημα εμφανίζεται στην καθημερινή περιφρόνηση κάθε κανόνα. Από την άναρχη βόσκηση και τις καταστροφές ξένων περιουσιών, μέχρι την απροκάλυπτη βία απέναντι σε όποιον τολμά να υψώσει ανάστημα για το δίκιο του ή και για να το επιβάλει. Πρόκειται για μια μορφή κοινωνικού κανιβαλισμού, όπου μια μικρή αλλά θορυβώδης μειονότητα κρατά σε ομηρία μια ολόκληρη κοινωνία, θεωρώντας πως οι νόμοι είναι για τους άλλους. Μια κοινωνία που γνωρίζει, που συζητά ψιθυριστά στα καφενεία και στους δρόμους, που ξέρει πρόσωπα και καταστάσεις, δεν τολμά να μιλήσει ανοιχτά, γιατί φοβάται.
Οι ρίζες της ανομίας: Πελατειακές σχέσεις και ατιμωρησία
Το ερώτημα, λοιπόν, παραμένει. Πώς φτάσαμε ως εδώ; Η ιδιότυπη αυτή ασυλία τράφηκε από την ανοχή και από μια διαχρονική πελατειακή λογική που για δεκαετίες χαϊδεύει, ακόμα και προστατεύει την παραβατικότητα, με αντάλλαγμα πολιτική στήριξη. Συμπεριφορές ξένες προς την πραγματική νοοτροπία και την ιστορία του τόπου μας δεν θα μπορούσαν να γιγαντωθούν αν δεν έβρισκαν πρόσφορο έδαφος. Η ανοχή και η συγκάλυψη έχουν οικοδομήσει ένα καθεστώς ατιμωρησίας, στο οποίο η παραβατικότητα δεν διορθώνεται, αλλά αναπαράγεται.
Το χαμηλό ρίσκο της παρανομίας
Οταν πρόστιμα εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ μένουν στα χαρτιά και όταν η απονομή δικαιοσύνης κινείται με ρυθμούς που αποθαρρύνουν το θύμα, όταν κάποιοι μετά από λίγο είναι ελεύθεροι, τότε η ανομία παγιώνεται και παρουσιάζεται ως κανονικότητα. Το μήνυμα που εκπέμπεται είναι ξεκάθαρο. Η παραβίαση του νόμου είναι επιλογή χαμηλού ρίσκου.
Η κανονικοποίηση του φόβου
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο αυτής της πραγματικότητας δεν είναι μόνο οι πράξεις βίας καθαυτές, αλλά η σταδιακή κανονικοποίηση τους. Οταν η κοινωνία μαθαίνει να ζει με τον φόβο ως δεδομένο και η παραβίαση του νόμου αντιμετωπίζεται ως “ιδιαιτερότητα του τόπου”, τότε η ήττα δεν είναι μόνο θεσμική. Η σιωπή δεν είναι ουδέτερη στάση, είναι συνενοχή που επιτρέπει στο πρόβλημα να ριζώνει και να επεκτείνεται.
Η ανάγκη για ισονομία και το μέλλον του τόπου
Η κοινωνική ειρήνη και η ασφάλεια δεν διασφαλίζονται με ευχές ούτε με προσωρινή εκτόνωση μετά από κάθε νέο περιστατικό. Απαιτούν συνέπεια, σταθερότητα και ισονομία. Απαιτούν να αποδειχθεί στην πράξη ότι ο νόμος δεν είναι διαπραγματεύσιμος και ότι κανείς δεν βρίσκεται πάνω από αυτόν. Διαφορετικά, η αίσθηση δικαίου διαβρώνεται και μαζί της διαλύεται η εμπιστοσύνη των πολιτών στο ίδιο το κράτος.
Μέχρι πότε θα ανεχόμαστε αυτή την κατάσταση; Το Λασίθι δεν αξίζει την εικόνα της αγριότητας και της οπισθοδρόμησης. Η στιγμή που η κοινωνία οφείλει να υψώσει το ανάστημά της και οι θεσμοί να πράξουν το καθήκον τους χωρίς εξαιρέσεις και χωρίς αστερίσκους έχει ήδη αργήσει. Αν δεν σπάσει επιτέλους το απόστημα, το επόμενο περιστατικό θα είναι ξανά απλώς θέμα χρόνου.
