Οι πρόσφατες αναταράξεις, οι παραιτήσεις και οι απομακρύνσεις στελεχών με φόντο το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ δεν αποτελούν απλώς μια ακόμα ειδησεογραφική καταγραφή. Για πολλούς, λειτουργούν ως ένας καθρέφτης στον οποίο αντανακλάται η αργή, επώδυνη αλλά αναγκαία φθορά ενός συστήματος που επί δεκαετίες κρατά την Ελλάδα δέσμια: του πελατειακού κράτους.
Το γεγονός ότι πλέον υπάρχουν συνέπειες και αποχωρήσεις, δεν σημαίνει ότι πρέπει να αρχίσουμε τους πανηγυρισμούς. Σημαίνει όμως ότι κάτι αρχίζει να κινείται. Μπορεί να γίνει η αρχή για μια συνολική αλλαγή στάσης, όχι μόνο της κυβέρνησης, αλλά ολόκληρου του πολιτικού συστήματος.
Ομως η αλλαγή αυτή προϋποθέτει το αυτονόητο. Οποιος έχει παρανομήσει πρέπει να υποστεί τις συνέπειες του νόμου και να οδηγηθεί στη φυλακή. Η παραδειγματική τιμωρία είναι η μόνη εγγύηση ότι το μαχαίρι θα φτάσει στο κόκκαλο, και θα λειτουργεί παράδειγμα αποτροπής.
Το σαράκι της εξαγοράς συνειδήσεων
Η εξαγορά ψήφων και συνειδήσεων δεν είναι τωρινό φαινόμενο. Έχει βαθιές ρίζες και αποτελεί το «σαράκι» που κατατρώει τα θεμέλια της χώρας. Κυρίως, όλα τα κόμματα που άσκησαν εξουσία, λιγότερο ή περισσότερο, χρησιμοποίησαν το κράτος ως λάφυρο.
Πίσω από τη βιτρίνα της εξυπηρέτησης του πολίτη, συχνά κρυβόταν η συναλλαγή. Αυτό το οικοδόμημα στρέφεται ευθέως ενάντια:
- Στο δημόσιο συμφέρον αφού οι πόροι δεν κατευθύνονται εκεί που υπάρχει ανάγκη, αλλά εκεί που υπάρχει «ψήφος».
- Στην αξιοκρατία, όπου ο ικανός παραγκωνίζεται από τον βύσμα.
- Στη διαφάνεια, αφού το σκοτάδι είναι ο απαραίτητος σύμμαχος του ρουσφετιού.
Ο μύθος της παρέμβασης και η παγίδα του ΑΣΕΠ
Το πιο οξύμωρο και ταυτόχρονα θλιβερό στοιχείο του παλαιοκομματισμού είναι η ικανότητά του να επιβιώνει ακόμα και μέσα από θεσμούς που σχεδιάστηκαν για να τον πολεμήσουν. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο ΑΣΕΠ.
Παρά το γεγονός ότι πρόκειται για έναν από τους ελάχιστους αδιάβλητους θεσμούς, υπάρχει ακόμα μια μερίδα πολιτικών που πουλάνε φούμαρα σε αφελείς. Υποσχόμενοι παρέμβαση εκεί που δεν μπορούν να παρέμβουν, προσπαθούν να οικειοποιηθούν την επιτυχία ενός υποψηφίου που πέτυχε με την αξία του. Είναι η απόλυτη πολιτική εξαπάτηση να πείθεις τον πολίτη ότι σου οφείλει χάρη για κάτι που δικαιούται βάσει του νόμου και των ικανοτήτων του.
Ο παλαιοκομματισμός δεν πεθαίνει όταν αλλάζουν οι νόμοι, αλλά όταν ο πολίτης σταματά να πιστεύει ότι χρειάζεται “μπάρμπα στην Κορώνη” για να βρει το δίκιο του.
Οι νησίδες αδιαφάνειας και η οσμή διαφθοράς
Ωστόσο, θα ήταν εθελοτυφλία να μην παραδεχτούμε ότι, παρά την παρουσία του ΑΣΕΠ, υπάρχουν ακόμα νησίδες αδιαφάνειας που πρέπει να αντιμετωπιστούν ριζικά. Αυτοί οι θύλακες, συχνά σε οργανισμούς, ειδικές θέσεις συμβούλων αποτελούν εστίες διαφθοράς.
Σε αυτές τις νησίδες, η θέση εργασίας πηγαίνει συχνά πακέτο με συγκεκριμένες απαιτήσεις. Οταν η πρόσληψη δεν βασίζεται στην αξία αλλά στη χάρη, ο εργαζόμενος μετατρέπεται σε όμηρο ενός συστήματος που απαιτεί εξυπηρετήσεις με έντονη οσμή αδιαφάνειας. Αυτή η εξάρτηση είναι που συντηρεί τον παλαιοκομματισμό, καθώς δημιουργεί έναν στρατό ανθρώπων που χρωστούν τη θέση τους όχι στο κράτος, αλλά στον «προστάτη» πολιτικό.
Οι ρωγμές που γίνονται ελπίδα
Οι εξελίξεις στον ΟΠΕΚΕΠΕ δείχνουν ότι οι μηχανισμοί ελέγχου, εγχώριοι και ευρωπαϊκοί, αρχίζουν να γίνονται πιο πιεστικοί. Το πελατειακό σύστημα αρχίζει να εμφανίζει σοβαρές ρωγμές.
Η τεχνολογία, η ψηφιοποίηση του κράτους και η αυστηρότερη εποπτεία των κοινοτικών πόρων, καθιστούν το ρουσφέτι όλο και πιο δύσκολο, αλλά και πιο ριψοκίνδυνο για όποιον το επιχειρεί.
Η εποχή που οι παραιτήσεις θεωρούνταν ταμπού φαίνεται να παρέρχεται, και αυτό είναι ένα θετικό πρόσημο, ακόμα κι αν γίνεται υπό την πίεση των γεγονότων.
Το στοίχημα της επόμενης μέρας
Για να δοθεί ένα οριστικό τέλος στον παλαιοκομματισμό, δεν αρκούν μόνο οι παραιτήσεις στελεχών, απαιτείται, θεσμική θωράκιση ώστε καμία παρέμβαση να μην είναι εφικτή. Πολιτική βούληση για ρήξη με τις στρατιές των ημετέρων. Αλλαγή κουλτούρας από εμάς τους ίδιους τους πολίτες.
Το πρόβλημα σίγουρα δεν είναι οι βουλευτές και οι πολιτικοί παράγοντες που παρεμβαίνουν σε πράγματι δίκαια αιτήματα, χωρίς σκιά παρατυπίας και παρανομίας. Δυστυχώς όμως, πολλά από αυτά, δεν είναι δίκαια.
Είναι επίσης πολύ αντιφατικό, οι 300 της Βουλής να κρύβονται συχνά πίσω από την βουλευτική ασυλία. Δηλαδή, οι προστάτες του πολιτεύματος, φοβούνται τους θεσμούς του; Τότε τι να πουν και οι απλοί πολίτες;
Δεν μπορεί να υπάρχει ισότητα απέναντι στο νόμο με αστερίσκους. Η κάθε είδους ασυλία, πρέπει να καταργηθεί.
Η διαφάνεια και η αξιοκρατία είναι προϋπόθεση για μια δημοκρατική κοινωνία. Οι ρωγμές στο οικοδόμημα υπάρχουν. Το ερώτημα είναι αν θα τις αφήσουμε να κλείσουν ή αν θα πιέσουμε ώστε να γκρεμιστεί οριστικά αυτός ο παλαιοκομματικός αναχρονισμός.
Δεν αρκεί πλέον η απλή διαχείριση της εκάστοτε κρίσης ή η θυσία μεμονωμένων αποδιοπομπαίων τράγων για να κατευναστεί η κοινή γνώμη. Η κάθαρση απαιτεί μια κοινωνική και πολιτική συμφωνία, όπου η πολιτική θα αξιολογείται από το έργο και όχι τις εξυπηρετήσεις.
