Η είδηση για τα πρώιμα κεράσια θερμοκηπίου από την Ισπανία που πωλήθηκαν σε τιμές έως και πάνω από 80 ευρώ το κιλό, είναι ένα παράδειγμα που αναδεικνύει το γεγονός, ότι το εισόδημα στη γεωργία δεν καθορίζεται μόνο από το προϊόν, αλλά κυρίως από τη στρατηγική πίσω από την παραγωγή.
Και αυτό το μήνυμα δεν αφορά μόνο τα θερμοκήπια, ούτε μόνο τα κεράσια. Αφορά το σύνολο των καλλιεργειών που έχουν αφιερωθεί σε “σίγουρες” επιλογές με ολοένα και μικρότερη απόδοση.
Τι πραγματικά δείχνει το παράδειγμα των κερασιών
Τα συγκεκριμένα κεράσια δεν απέκτησαν εξωπραγματική αξία επειδή είχαν κάποιο μαγικό χαρακτηριστικό. Απέκτησαν αξία επειδή εμφανίστηκαν στην αγορά τη στιγμή που δεν υπήρχε εναλλακτική. Ήταν πρώτα, ήταν λίγα και κάλυψαν ένα κενό.
Αυτό είναι το βασικό δίδαγμα. Η αγορά ανταμείβει τη σπανιότητα, τον σωστό χρόνο και τη διαφοροποίηση, όχι απαραίτητα τον όγκο.
Το κοινό πρόβλημα σε πολλές καλλιέργειες
Είτε μιλάμε για θερμοκηπιακά προϊόντα, είτε για δενδρώδεις καλλιέργειες, είτε για υπαίθριες παραγωγές, το μοτίβο είναι το ίδιο. Οι περισσότεροι παραγωγοί επιλέγουν τις ίδιες καλλιέργειες, τις ίδιες ποικιλίες και τους ίδιους χρόνους διάθεσης.
Αυτό δημιουργεί μια συνεχή πίεση στις τιμές. Οταν όλοι παράγουν το ίδιο προϊόν, η αγορά δεν έχει λόγο να πληρώσει παραπάνω. Το προϊόν γίνεται εύκολα αντικαταστάσιμο και η αξία του μειώνεται, ακόμη κι αν το κόστος παραγωγής αυξάνεται.
Η ανασφάλεια που κρατά τη γεωργία στάσιμη
Η επιλογή των γνωστών καλλιεργειών δεν γίνεται από τύχη. Γίνεται από ανάγκη για σιγουριά. Ο αγρότης θέλει να ξέρει ότι θα πουλήσει, έστω και σε χαμηλή τιμή. Θέλει να αποφύγει το ρίσκο της διάθεσης, της άγνωστης αγοράς, του προϊόντος που ίσως δεν απορροφηθεί εύκολα.
Αυτή η ανασφάλεια είναι κατανοητή. Ομως, στην πράξη, οδηγεί σε ένα παράδοξο. Ο φόβος της αλλαγής διατηρεί τον αγρότη σε ένα μοντέλο που αποδίδει όλο και λιγότερα.
Από τα θερμοκήπια μέχρι τα χωράφια και τους οπωρώνες
Στα θερμοκήπια, η πίεση φαίνεται ξεκάθαρα με τα κλασικά προϊόντα όπως ντομάτα, αγγούρι και πιπεριά. Στους οπωρώνες, με συγκεκριμένα φρούτα που καλλιεργούνται μαζικά. Στις υπαίθριες καλλιέργειες, με προϊόντα που βγαίνουν όλα μαζί στην αγορά και “πνίγονται” στις ποσότητες.
Το πρόβλημα δεν είναι η καλλιέργεια καθαυτή. Είναι η απουσία διαφοροποίησης και στρατηγικής. Οταν η παραγωγή περιορίζεται στο τι κάνουν όλοι, το εισόδημα περιορίζεται στο “ότι περισσέψει”.
Το πραγματικό νόημα της διαφοροποίησης
Η διαφοροποίηση δεν σημαίνει απαραίτητα κάτι εξωτικό ή ακραίο. Σημαίνει διαφορετική προσέγγιση:
- Διαφορετικός χρόνος διάθεσης
- Διαφορετική αγορά ως στόχος
- Διαφορετικό επίπεδο ποιότητας ή χρήσης
- Μικρότερη ποσότητα με μεγαλύτερη αξία
Αυτά είναι στοιχεία που μπορούν να εφαρμοστούν σε πολλές καλλιέργειες, όχι μόνο σε ειδικές περιπτώσεις.
Το μεγαλύτερο ρίσκο είναι να μη αλλάξει τίποτα
Το παράδειγμα των πρώιμων κερασιών δείχνει ότι το υψηλό εισόδημα δεν προκύπτει από την ασφάλεια, αλλά από την επιλογή μιας πορείας που δεν ακολουθούν όλοι.
Σε μια γεωργική πραγματικότητα όπου το κόστος ανεβαίνει και οι τιμές πιέζονται, το πραγματικό ρίσκο δεν είναι η αλλαγή κατεύθυνσης. Είναι η παραμονή σε ένα μοντέλο που έχει πλέον φανερά όρια.
Οσο περισσότεροι παραγωγοί μένουν εγκλωβισμένοι στις ίδιες επιλογές, τόσο λιγότερη αξία δημιουργείται συνολικά. Όσο κάποιοι τολμούν να κινηθούν διαφορετικά, τόσο αποδεικνύεται ότι υπάρχει χώρος για καλύτερο εισόδημα.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν υπάρχουν παραδείγματα που δείχνουν τον δρόμο. Υπάρχουν. Το ερώτημα είναι πόσοι θα αποφασίσουν να τα αξιοποιήσουν.
