Στο εδώλιο του κατηγορούμενου βρίσκεται σήμερα η υπόθεση που αφορά την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, την παρεμπόδιση της επιστημονικής έρευνας και τη διαχείριση των αρχαιολογικών χώρων στο Λασίθι, φέρνοντας στο φως τα γεγονότα στον μινωικό Πετρά Σητείας.
Μια εξαιρετικά σοβαρή υπόθεση που αφορά την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, την δίωξη αρχαιολόγου που δεν σιώπησε, έρχεται ξανά στο φως, αποκαλύπτοντας το χρονικό της αυθαιρεσίας, της διοικητικής ολιγωρίας και της πρωτοφανούς ταλαιπωρίας που υπέστη η ανασκαφέας του Πετρά Σητείας, στην προσπάθεια της να προστατεύσει τον χώρο1.
Το επιστημονικό έργο και η σημασία του μνημείου
Η ανασκαφή στο μινωικό νεκροταφείο του Πετρά Σητείας διεξάγονταν από το 1985 υπό τη διεύθυνση της επίτιμης διευθύντριας του Υπουργείου Πολιτισμού, Μεταξίας Τσιποπούλου2, σε συνεργασία με διακεκριμένους επιστήμονες, όπως οι καθηγητές Fillip Betancoyr και Alexander Mayer.
Το μινωικό νεκροταφείο στον λόφο Κεφάλα (2800–1750 π.Χ.) αποτελείται από 29 μεγάλα ταφικά κτίσματα της ανακτορικής ελίτ. Πρόκειται για το μεγαλύτερο ταφικό σύνολο αυτής της περιόδου στην Κρήτη και το μοναδικό που ανασκάπτεται συστηματικά κατά τον 21ο αιώνα. Ο χώρος είναι θεσμοθετημένος και οριοθετημένος με το ΦΕΚ 86/ΑΑΠ/23-3-2012, ενώ έχει εγκριθεί από το Υπουργείο Πολιτισμού η απαλλοτρίωση έκτασης 10 στρεμμάτων.
Ο αγροτικός δρόμος, η εμπλοκή της εφορείας και οι εκσκαφές
Η πρόσβαση στον αρχαιολογικό χώρο πραγματοποιείται μέσω αγροτικού δρόμου πλάτους περίπου 4 μέτρων, ο οποίος διασχίζει παρακείμενη ιδιοκτησία του Ιωσήφ Πλακιωτάκη, πατέρα του βουλευτή Λασιθίου, γεγονός το οποίο πιθανότατα έχει επηρεάσει την πορεία της υπόθεσης.
Αν και ισχυρίστηκε ότι ο δρόμος είναι ιδιωτικός και τοποθέτησε καγκελόπορτα, τα τοπογραφικά διαγράμματα του Τμήματος Απαλλοτριώσεων του Υπουργείου Πολιτισμού (ΤΑΠΑ) και σχετικά συμβόλαια αποδεικνύουν ότι πρόκειται για δημόσια δίοδο.
Η κατάσταση περιπλέχθηκε όταν η Εφορεία Αρχαιοτήτων Λασιθίου, με το έγγραφο Α.Π. 02405/13.07.2016, βεβαίωσε ότι δεν διατηρεί ιδιοκτησιακά δικαιώματα επί της διόδου, κάτι που δημιούργησε εύλογα ερωτηματικά για την σκοπιμότητα μιας τέτοιας αντιφατικής σε σχέση με το ΤΑΠΑ πράξης. Επιπλέον η προϊσταμένη, κινήθηκε και νομικά εναντίον της συναδέλφου της.
Βασιζόμενος σε αυτό, ο ιδιώτης παρεμπόδισε το 2017 την πρόσβαση της ανασκαφικής ομάδας και τη μεταφορά υλικών στερέωσης. Τον Μάιο του 2018, πραγματοποιήθηκαν εκσκαφές με βαρέα μηχανήματα εντός της προστατευόμενης ζώνης σε βάθος έως και 1.8 μέτρων, καταστρέφοντας ολοσχερώς τις αρχαιολογικές επιχώσεις μέχρι τον φυσικό βράχο, χωρίς να ενεργοποιηθεί η αυτόφωρη διαδικασία από τις αρχές.
Προσφυγή στο ΣΤΕ και η δικαίωση
Απέναντι στις διοικητικές παλινωδίες και την αυθαιρεσία, η διευθύντρια της ανασκαφής προσέφυγε στο Συμβούλιο Της Επικρατείας (ΣΤΕ). Η προσφυγή στο ΣΤΕ είχε στόχο να συνεχιστούν οι έρευνες και να εξασφαλιστεί προσβασιμότητα.
Απεφάνθη ότι αναιτιολόγητα η υπηρεσία παρέλειψε να εκδώσει άδεια ώστε να συνεχιστούν οι ανασκαφές, κάτι που είχε ως αποτέλεσμα να παγώσει η έρευνα. Παράλληλα απεφάνθη θετικά και σε ότι αφορά το ζήτημα εξασφάλισης της προσβασιμότητας στον χώρο.
Αυτό αποτέλεσε νομική και ηθική δικαίωση για την αρχαιολόγο, πλην όμως, η ταλαιπωρία της δεν σταμάτησε εκεί.
Δικαστική δίωξη και εξοντωτική ταλαιπωρία της αρχαιολόγου
Αντί η πολιτεία να προστατεύσει το μνημείο και τους επιστήμονες που το αναδεικνύουν, η Μεταξία Τσιποπούλου βρέθηκε αντιμέτωπη με δικαστική δίωξη.
Η διακεκριμένη αρχαιολόγος ενεπλάκη σε έναν δικαστικό μαραθώνιο, καλούμενη να απολογείται στα δικαστήρια επειδή έπραξε το αυτονόητο επιστημονικό και υπηρεσιακό της καθήκον. Δηλαδή, την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και την διαφύλαξη των δικαιωμάτων του δημοσίου. Η ταλαιπωρία αυτή, που διαρκεί χρόνια, έχει προκαλέσει αντιδράσεις συναδέλφων, που έκαναν λόγο για προσπάθεια εκφοβισμού και υπηρεσιακής εξόντωσης.
Ωρα ευθύνης και απαίτηση για δικαιοσύνη
Η υπόθεση του Πετρά Σητείας ξεπερνά τα όρια μιας τοπικής αντιδικίας και αγγίζει τον πυρήνα της προστασίας των δημόσιων αγαθών στην Ελλάδα. Οταν η επιστημονική έρευνα στοχοποιείται, οι θεσμικοί προστάτες της πολιτιστικής κληρονομιάς αδρανούν και οι αρχαιολογικοί χώροι στερούνται θεσμικής προστασίας, η αποκατάσταση της νομιμότητας, η διασφάλιση της ελεύθερης πρόσβασης στο μνημείο και η ουσιαστική δικαίωση των ανθρώπων που αφιέρωσαν τη ζωή τους στην προστασία του, αποτελεί άμεση υποχρέωση της πολιτείας απέναντι στην ιστορία και την κοινωνία.
