Η πρόσβαση σε δωρεάν, πόσιμο νερό σε δημόσιους χώρους δεν αποτελεί απλώς μια κίνηση φιλοξενίας ή διοικητική ευχέρεια των τοπικών αρχών, αλλά μια σαφή νομική υποχρέωση. Η εναρμόνιση της ελληνικής νομοθεσίας με τις ευρωπαϊκές οδηγίες για τη μείωση των πλαστικών μιας χρήσης έχει θέσει ένα συγκεκριμένο πλαίσιο, το οποίο ωστόσο εφαρμόζεται με διαφορετικούς ρυθμούς, ενώ σε κάποιους δήμους δεν υπάρχει κανένας απολύτως σχεδιασμός.
Το θεσμικό πλαίσιο και ο Νόμος 4736/2020
Με τον Νόμο 4736/2020 (άρθρο 18), οι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ.) Α’ Βαθμού υποχρεούνται να εξασφαλίζουν κοινόχρηστες βρύσες για τη δωρεάν παροχή πόσιμου νερού σε:
- Αθλητικές εγκαταστάσεις και δημοτικά γήπεδα
- Δημοτικές παιδικές χαρές
- Κοινόχρηστους χώρους αναψυχής και κεντρικές πλατείες
Ο στόχος της ρύθμισης είναι διπλός: από τη μία πλευρά η διασφάλιση του καθολικού δικαιώματος πρόσβασης σε καθαρό νερό και από την άλλη η δραστική μείωση της χρήσης πλαστικών μπουκαλιών μιας χρήσης, προστατεύοντας το περιβάλλον.
Η 1η Ιουλίου 2021 ήταν η επίσημη οριακή ημερομηνία από την οποία όλοι οι ΟΤΑ της χώρας να διαθέτουν κοινόχρηστες βρύσες δωρεάν πόσιμου νερού.
Ο Δήμος Χανίων ως πρότυπο εφαρμογής
Ενα χαρακτηριστικό παράδειγμα ορθής εφαρμογής της νομοθεσίας αποτελεί ο Δήμος Χανίων. Ο δήμος όχι μόνο προχώρησε στην εγκατάσταση και συντήρηση δημόσιων βρυσών σε καίρια σημεία του αστικού ιστού και της παραλιακής ζώνης, αλλά φρόντισε και για την ψηφιακή χαρτογράφηση τους1.
Μέσω ειδικής ενότητας στην επίσημη ιστοσελίδα του δήμου, οι δημότες αλλά και οι χιλιάδες επισκέπτες της πόλης μπορούν να εντοπίσουν εύκολα στο χάρτη το πλησιέστερο σημείο υδροληψίας. Η πρωτοβουλία αυτή διευκολύνει την καθημερινότητα, ενισχύει την περιβαλλοντική συνείδηση και αναβαθμίζει την τουριστική εμπειρία της περιοχής.
Η εικόνα στους Δήμους του Λασιθίου
Στον αντίποδα, η κατάσταση στους Δήμους του Λασιθίου χαρακτηρίζεται από αδιαφορία. Οι δημόσιες βρύσες περιορίζονται κυρίως σε ορισμένα παραδοσιακά χωριά ή ορεινούς οικισμούς, ως εναπομείναντα στοιχεία παλαιότερων υποδομών.
Στα κεντρικά αστικά σημεία, στις πλατείες, στους παραλιακούς πεζόδρομους και στους χώρους άθλησης των μεγάλων δήμων του νομού, οι δημόσιες βρύσες είναι ελάχιστες έως ανύπαρκτες. Αποτέλεσμα αυτής της έλλειψης είναι η αναγκαστική καταφυγή στην αγορά εμφιαλωμένου νερού, επιβαρύνοντας τόσο το οικονομικό κόστος των πολιτών όσο και τον όγκο των πλαστικών απορριμμάτων.
Η ανάγκη για ενσωμάτωση ποτιστρών για τα ζώα
Μία επιπλέον διάσταση που απουσιάζει από τους σχεδιασμούς των περισσότερων δήμων είναι η πρόβλεψη για τα ζώα συντροφιάς και τα αδέσποτα.
Σε σύγχρονες εγκαταστάσεις δημόσιων βρυσών, είναι πλέον τυπική πρακτική η τοποθέτηση βρυσών διπλής ή τριπλής χρήσης, οι οποίες περιλαμβάνουν:
- Ψηλό σημείο για γέμισμα παγουριού ή απευθείας χρήση από ανθρώπους.
- Χαμηλό σημείο προσβάσιμο σε παιδιά ή άτομα με αναπηρία.
- Ειδική λεκάνη/ποτίστρα στο έδαφος με διακόπτη ή απορροή για τα ζώα.
Η προσθήκη τους στα σημεία υδροδοσίας, δεν είναι εκ του νόμου υποχρέωση, όμως αποτελεί βασικό δείκτη πολιτισμού και μέριμνας για την ευζωία των ζώων, ιδιαίτερα κατά τους θερινούς μήνες όπου οι υψηλές θερμοκρασίες καθιστούν την πρόσβαση σε νερό ζήτημα επιβίωσης.
Πέντε χρόνια μετά τη θεσμοθέτηση, η εφαρμογή του νόμου από το σύνολο των δημοτικών αρχών καθίσταται επιβεβλημένη. Δεν πρόκειται για γραφειοκρατική εκκρεμότητα, αλλά για μια ουσιαστική δέσμευση απέναντι στους πολίτες, τους επισκέπτες, το περιβάλλον και τα ζώα. Η υιοθέτηση καλών πρακτικών, όπως η χαρτογράφηση των σημείων κατά το παράδειγμα των Χανίων, σε συνδυασμό με έναν σύγχρονο σχεδιασμό προσβάσιμο σε όλους αλλά και στα ζώα συντροφιάς, δεν αποτελεί πολυτέλεια.
Είναι η ελάχιστη υποχρέωση απέναντι στο περιβάλλον και μια έμπρακτη απόδειξη πολιτισμού στην καθημερινότητα όλων μας.
